Georg Friedrich Handel
"Alexander's Feast or the Power of Music" (1736)
An Ode
Words by / Tekst John Dryden (1697)

 Część I

1. Overture/Uwertura

2. Recitative

Tenor
'Twas at the royal feast, for Persia won
By Philip's warlike son:
Aloft in awful state
The god-like hero sate
On his imperial throne:
His valiant peers were plac'd around;
Their brows with roses and with myrtles bound.
So should desert in arms be crown'd.

The lovely Thais by his side
Sate like a blooming Eastern bride,
In flow'r of youth, and beauty's pride.
 
Było to na królewskiej uczcie, po Persji podboju  
przez wojowniczego syna Filipa:
W uniesieniu budzącym grozę
Boski bohater siedział
Na swoim cesarskim tronie:
A jego dzielni towarzysze usadowieni dookoła;
Ich skronie różami i mirtem zdobione.
Tak właśnie jak powinna zasługa broni być ukoronowana.
 
Prześliczna Thais u jego boku,
siedzi niczym kwitnąca Orientu oblubienica,
W kwiecie młodości i piękna dumie.

3. Air (tenor) and Chorus

Happy, happy, happy pair!
None but the brave,
None but the brave,
None but the brave deserves the fair.
 
Szczęśliwa, szczęśliwa, szczęśliwa para!
Tylko odważni,
Tylko odważni,
Tylko odważni zasługują na sprawiedliwość.

4. Recitative

Tenor
Timotheus plac'd on high,
Amid the tuneful quire,
With flying fingers touch'd the lyre.
The trembling notes ascend the sky,
And heav'nly joys inspire.
 
Timotheus usadowiony wysoko,
pośród melodyjnego chóru,
palcami biegłymi dotykał liry.
Drżące nuty wznoszą się ku niebu,
niebiańskie radości rozniecając.

5. Accompagnato

Soprano
The song began from Jove,
Who left his blissful seats above;
(Such is the pow'r of mighty love)
A dragon's fiery form bely'd the God;
Sublime, on radiant spires he rode,
When he to fair Olympia press'd,
And while he sought her snowy breast:
Then, round her slender waist he curl'd,
And stamp'd an image of himself, a sov'reign of the world.
 
Pieśń zaczyna się od Jowisza,
który opuścił swą błogą siedzibę na górze;
(oto jaka jest moc potężnej miłości)
Ognistą postacią smoka, przeczącą Bogu;
wzniośle, na promiennych iglicach mknął,
ku pięknej Olimpii gnając,  
A gdy odnalazł jej śnieżną pierś:
Wtedy wokół jej smukłej talii się owinąłwszy,
wycisnął wizerunek siebie - władcy świata.
(matka Aleksandra - Olimpia utrzymywała, że jest on synem samego Jowisza)

6. Chorus

The list'ning crowd admire the lofty sound,
"A present deity!" they shout around;
"A present deity!" the vaulted roofs rebound.
 
Słuchający tłum podziwia wzniosłe dźwięki:
„Boskie natchnienie!” krzyczą dookoła;
„Boskie natchnienie!” sklepienia odbijają.

7. Air

Soprano
With ravish'd ears
The monarch hears,
Assumes the God,
Affects to nod,
And seems to shake the spheres.
 
Nadstawiwszy swe uszy
monarcha słucha,
Wyobraża sobie boga,
Kiwa głową
I zdaje się być do głębi poruszony.

8. Recitative

Tenor
The praise of Bacchus, then the sweet musician sung;
Of Bacchus, ever fair, and ever young:
The jolly God in triumph comes;
Sound the trumpets, beat the drums:
Flush'd with a purple grace,
He shows his honest face;
Now give the hautboys breath; he comes, he comes!
 
Pochwałę Bachusa następnie słodki muzyk wyśpiewał;
O Bachusie, zawsze pięknym i zawsze młodym:
Wesoły bóg w triumfie nadchodzi;
Dmijcie w trąby, bijcie w bębny:
Zarumieniony z purpurową gracją,
Ukazuje swą prawdziwą twarz;
Teraz dajcie swe tchnienie obojom; nadchodzi, nadchodzi!

9. Air and Chorus

Bass
Bacchus, ever fair and young,
Drinking joys did first ordain;
Bacchus' blessings are a treasure,
Drinking is the soldier's pleasure:
Rich the treasure,
Sweet the pleasure,
Sweet is pleasure after pain.
 
Bachus, zawsze piękny i młody,
Picia radości on pierwszy ustanowił;
Bachusowe błogosławieństwa to skarb,
Picie jest żołnierza przyjemnością:
Cenny skarb,
Słodka przyjemność,
Słodka jest przyjemność po bólu.

Chorus
Bacchus' blessings are a treasure,
Drinking is the soldier's pleasure:
Rich the treasure,
Sweet the pleasure,
Sweet is pleasure after pain.

10. Recitative

Tenor
Sooth'd with the sound, the king grew vain;
Fought all his battles o'er again;
And thrice he routed all his foes, and thrice he slew the slain!
The master saw the madness rise,
His glowing cheeks, his ardent eyes;
And while he Heav'n and earth defy'd,
Chang'd his hand, and check'd his pride.
 
Upojony dźwiękiem, król stawał się zuchwały;
Walcząc wszystkie swoje bitwy raz jeszcze;
I trzykrotnie gromiąc wszystkich swoich wrogów i trzykrotnie ich gładząc!
Mistrz dostrzegł to szaleństwo narastające,
Rumiane policzki króla, jego płonące oczy;
I podczas gdy on Niebu i ziemi rzucał wyzwanie,
Zmienił reguły gry i wraz ukrócił jego hardość.
 

11. Accompagnato

Soprano
He chose a mornful muse,
Soft pity to infuse.
 
Wybrał teraz rzewną muzę,
Aby łagodną litością go napełnić.

12. Air

Soprano
He sung Darius great and good,
By too severe a fate,
Fall'n from his high estate,
And welt'ring in his blood:
Deserted at his utmost need,
By those his former bounty fed,
On the bare earth expos'd he lies,
Without a friend to close his eyes.
 
Śpiewał o Dariuszu wielkim i dobrym,
Przez zbyt surowy los,
Strącony ze swego wysokiego stanu,
I skąpanym we własnej krwi:
Porzuconym w chwili największej próby,
Przez tych, których karmiła jego dawna hojność,
Oto na gołej ziemi, wystawiony na widok, leży
Bez przyjaciela, który mógłby chociaż zamknąć mu oczy.

13. Accompagnato

Soprano
With downcast looks the joyless victor sate,
Revolving in his alter'd soul,
The various turns of chance below,
And, now and then, a sigh he stole,
And tears began to flow.
 
Z przygnębionym wzrokiem ponury zwycięzca siedzi,
Roztrząsając w swej odmienionej duszy,
Różne koleje losu okrutnego
I od czasu do czasu wzdycha ukradkiem,
a łzy napływają mu do oczu.

14. Chorus

Behold Darius, great and good,
Fall'n, fall'n, fall'n, fall'n, welt'ring in his blood;
On the bare earth expos'd he lies,
Without a friend to close his eyes.
 
Oto Dariusz, wielki i dobry
Upadły, upadły, upadły, skąpany we własnej krwi;
Oto na gołej ziemi, wystawiony na widok, leży
Bez przyjaciela, który mógłby zamknąć mu oczy.
 

15. Recitative

Tenor
The mighty master smil'd to see
That love was in the next degree;
'Twas but a kindred sound to move,
For pity melts the mind to love:
 
Potężny mistrz uśmiechnął się, widząc,
Że miłość już czeka za rogiem;
Wystarczyło zaledwie sąsiednią strunę poruszyć,
Gdyż litość roztapia umysł do miłości:

16. Arioso

Soprano
Softly sweet, in Lydian measures,
Soon he sooth'd his soul to pleasures.
 
Delikatną słodkością lidyjskich tonacji,
Wkrótce ukoił jego duszę ku łagodności.

17. Air

Soprano
War, he sung, is toil and trouble,
Honour but an empty bubble,
Never ending, still beginning,
Fighting still, and still destroying;
If the world be worth thy winning,
Think, oh think it worth enjoying,
Lovely Thais sits beside thee,
Take the good the Gods provide thee.
War he sung. . . da capo
 
Wojna, śpiewał, to trud i znój,
Honor niczym pusta bańka,
Niekończąca się, wciąż się zaczynająca,
Wciąż walcząca i wciąż niszcząca;
Jeśli świat jest wart tego zwycięstwa,
Pomyśl, ach pomyśl, że warto się nim cieszyć,
Urocza Thais siedzi obok ciebie,
Przyjmij dobro, które dają ci bogowie.
Wojna, śpiewał. . . da capo

18a. Chorus

The many rend the skies, with loud applause;
So love was crown'd, but music won the cause.
 
Rzesze rozdzierały niebiosa, swym głośnym aplauzem;
Tak więc miłość została ukoronowana ponieważ muzyka to sprawiła.

19. Air

Soprano
The Prince, unable to conceal his pain,
Gaz'd on the fair,
Who caus'd his care;
And sigh'd and look'd, sigh'd and look'd,
Sigh'd and look'd, and sigh'd again:
At length with love and wine at once oppress'd,
The vanquish'd victor sunk upon her breast.
The Prince. . . da capo
 
Książę, nie mogąc ukryć swej udręki,
Spojrzał na piękność,
Która go oczarowała;
I westchnął i spojrzał, westchnął i spojrzał,
Westchnął i spojrzał, i znów westchnął:
W końcu, miłością i winem zniewolony,
Pokonany zwycięzca opadł na jej pierś.
Książę... da capo

18b. Chorus

The many rend the skies, with loud applause;
So love was crown'd, but music won the cause.
 
Rzesze rozdzierały niebiosa swym głośnym aplauzem;
Tak więc miłość została ukoronowana  ponieważ muzyka to sprawiła. 

Część II

20. Accompagnato and Chorus

Tenor
Now strike the golden lyre again,
A louder yet — and yet a louder strain!
Break his bands of sleep asunder,
And rouse him, like a rattling peal of thunder.
Hark, hark! — the horrid sound
Has rais'd up his head,
As awak'd from the dead,
And amaz'd, he stares around.
 
Teraz uderz w złotą lirę jeszcze raz,
Jeszcze głośniej – i jeszcze donioślej!
Rozerwij więzy jego snu,
I obudź go, niczym grzmiącym hukiem błyskawicy.
Słuchaj, słuchaj! – straszliwy dźwięk
Podnosi mu głowę,
Jakby zbudzony z martwych,
zdumiony, rozgląda się dookoła.

Chorus
Break his bands of sleep asunder,
And rouse him, like a rattling peal of thunder.

Rozerwij więzy jego snu,
I obudź go, niczym grzmiącym hukiem błyskawicy.

21. Air

Bass
Revenge, revenge, Timotheus cries,
See the furies arise,
See the snakes that they rear,
How they hiss in their hair,
And the sparkles that flash from their eyes!
Behold a ghastly band,
Each a torch in his hand!
Those are Grecian ghosts, that in battle were slain,
And unbury'd, remain
Inglorious on the plain.
Revenge. . . da capo
 
Zemsta, zemsta, woła Tymoteusz,
Zobacz, jak powstają furie,
Zobacz, jak węże się wiją,
Jak syczą w ich włosach,
I iskry które błyszczą w ich oczach!
Spójrz na tę upiorną bandę,
Każdy z pochodnią w dłoni!
To greckie duchy, które w bitwie zostały zabite,
I niepogrzebane, pozostawione
Niesławne na równinie.
Zemsta... da capo

22. Accompagnato

Tenor
Give the vengeance due
To the valiant crew:
Behold how they toss their torches on high,
How they point to the Persian abodes,
And glitt'ring temples of their hostile gods!
 
Oddajcie należną zemstę
Walecznej załodze:
Spójrzcie, jak swe pochodnie wysoko wznoszą,
Wskazując na perskie siedziby,
I na lśniące świątynie bogów ich pogromców!

23. Air

Tenor
The princes applaud with a furious joy;
And the king seiz'd a flambeau, with zeal to destroy.
 
Książęta przyklasnęli z dziką radością;
A król chwycił pochodnię, w  szale niszczenia.

24. Air and Chorus

Soprano
Thais led the way,
To light him to his prey;
And like another Helen, fir'd another Troy.
The princes applaud with a furious joy;
And the king seiz'd a flambeau, with zeal to destroy.
 
Thais wytycza drogę,
Aby go zapalić do zdobyczy;
I niczym druga Helena, podpala kolejną Troję.
Książęta przyklasnęli z szaloną radością;
A król chwycił pochodnię, w szale niszczenia.

Chorus
The princes applaud with a furious joy;
And the king seiz'd a flambeau, with zeal to destroy.

Książęta przyklasnęli z szaloną radością;
A król chwycił pochodnię, w szale niszczenia.
 

25. Accompagnato and Chorus

Tenor
Thus long ago,
Ere heaving bellows learn'd to blow,
While organs yet were mute,
Timotheus to his breathing flute,
And sounding lyre,
Could swell the soul to rage, or kindle soft desire.
 
Tak oto właśnie, dawno temu,
zanim miech nauczył się dąć,
I kiedy organy jeszcze milczały,
Tymoteusz, na flecie,
i dźwięcznej lirze,
potrafił rozpalić duszę do szaleństwa lub złagodzić pożądania.
Chorus
At last divine Cecilia came,
Inventress of the vocal frame;
The sweet enthusiasts from her sacred store,
Enlarg'd the former narrow bounds,
And added length to solemn sounds,
With Nature's mother-wit, and arts unknown before.

Aż w końcu nadeszła boska Cecylia,
Wynalazczyni wokalnej faktury;
A słodcy entuzjaści jej świętego skarbca,
Poszerzyli pierwotne, wąskie granice,
Dodając długości uroczystym dźwiękom,
W mądrości natury i dzięki nieznanym dotąd sztukom.

26. Recitative

Tenor
Let old Timotheus yield the prize,
 Niech stary Tymoteusz ustąpi nagrody,

 Bass
Or both divide the crown;
Albo oboje niech podzielą się koroną;
He rais'd a mortal to the skies,
On wyniósł śmiertelnika do nieba,
 
Tenor
She drew an angel down.
Ona sprowadziła anioły na ziemię.
 

27. Soli and Chorus

Let old Timotheus yield the prize,
Or both divide the crown;
He rais'd a mortal to the skies,
She drew an angel down.
 
Niech stary Tymoteusz ustąpi nagrody,
Albo oboje niech podzielą się koroną;
On wyniósł śmiertelnika do nieba,
Ona sprowadziła anioły na ziemię.

[Additional Chorus]

Your voices tune, and raise them high,
Till th'echo from the vaulted sky
The blest Cecilia's name;
Music to Heav'n and her we owe,
The greatest blessing that's below;
Sound loudly then her fame:
Let's imitate her notes above,
And may this evening ever prove,
Sacred to harmony and love.
 
Niech Wasze głosy brzmią i wznieście je wysoko,
Dopóki echo wam nie odpowie na sklepieniu nieba
Błogosławionej Cecylii imieniem;
Gdyż Muzykę, Niebiosom i jej zawdzięczamy,
Największe błogosławieństwo, które jest na dole;
Niech zabrzmi więc głośno Jej sława:  
Naśladujmy jej wzniosłe dzwięki,
I niechaj ten wieczór na zawsze pozostanie,
poświęconym dla harmonii i miłości.
 
 
Tłumaczenie : Agnieszka Żarska